Restauratie Eetzaal-schilderij

Al tientallen jaren hangt  een groot schilderij van professor Huib Luns in de Eetzaal. Officieel heet het schilderij “La Pasqua di San Marco” en het is geschilderd in 1936 . Het toont een religieus tafereel van het paasfeest van San Marco. Het is niet bekend waarom Huib Luns dit schilderij heeft gemaakt en hoe het daarna in bezit van Virgiel is gekomen.

In 1961 bestond binnen Virgiel de Orde van Sint Barbara, een clubje Virgilianen van eind jaren ’50. Deze Orde “vond” het schilderij dat inmiddels in een slechte staat verkeerde, terug op zolder.
De Orde was ervan overtuigd dat een Virgiliaanse restauratie plaats moet vinden. En zo gebeurde het in 1961 dat het schilderij werd voorzien van de gezichten van de leden van de Orde van Sint Barbara. Ook het embleem met de zinspreuk van de orde  ‘Nemo me Barbara impune lacessit’ (Bij Barbara, niemand tergt mij straffeloos) verscheen op het schilderij.
En dus werden het schilderij en Virgiel op dat moment definitief met elkaar verbonden.

In 1976 kreeg het schilderij zijn huidige plaats in de Eetzaal. Door de van tijd tot tijd ongunstige sociëteitsomstandigheden is de huidige conditie van het schilderij zeer slecht geworden. De verflaag wordt nu steeds sneller aangetast ten gevolge van verzwakking van het houten frame en het wisselende binnenklimaat.
Een professionele restauratie op korte termijn werd een absolute noodzaak.

Vorige maand heeft de Reünistenvereniging opdracht voor de restauratie gegeven aan restaurator Marjan de Visser uit Den Haag. Een restauratie die ongeveer een half jaar zal duren en waarbij het schilderij wordt hersteld naar de toestand van 1961.
Bij de restauratiewerkzaamheden worden ook huidige Virgilianen betrokken. Het is verder de bedoeling dat van de restauratie een documentaire wordt gemaakt. De huidige HistoriCie (de erfgoed-commissie van Virgiel) heeft hierin een coördinerende rol.
De leden van de Orde van Sint Barbara zullen de restaurator natuurlijk adviseren over de details van de orde.

Op het schilderij staan de leden van de Orde van Sint Barbara. Van links naar rechts Frans Smoor (staand, hij is de restaurator uit 1961), Pieter van Wiechen (vooraan, onder in het wit), Leo Prins (zittend met mijter), Ed Driessen (vooraan in het zwart), Chris Aldenhuijsen (zittend met mijter), Frans de Wijkerslooth de Weerdesteijn (staand met mijter), Paul Bouvy (met iets roods, achter het boek), Caspar Schweigman, (in het wit achter het boek), Frank van Iersel (houdt het boek vast), Jan ter Ellen (in militair pak met boordje, hij was toen in dienst). Het embleem met de zinspreuk is afgebeeld op de rug van Frans de Wijkerslooth.

Citaat uit het voorstel van restaurator Marjan de Visser:
“Tijdens onze bijeenkomst hebben we samen een strategie besproken om het schilderij voor de toekomst te behouden. Zeker is dat het schilderij op de prominente plaats in de eetzaal moet blijven hangen. Daarvoor dient wel een klimaatonderzoek te worden uitgevoerd om te weten wat er met de temperatuur en de luchtvochtigheid gebeurt als de eetzaal vol zit met etende en drinkende mensen. Want wisselende temperatuur en luchtvochtigheid hebben een grote invloed op het linnen (de drager van het schilderij) en hierdoor is in het verleden verf van het schilderij verloren gegaan. Daar ligt er een taak voor de restaurator om ervoor zorg te dragen dat de esthetische restauratie wordt uitgevoerd volgens de wensen van de stakeholder maar ook dat het schilderij wordt conserveerd met de nodige aandacht tot behoud voor de toekomst. Zeker zal er ook een taak liggen voor de leden van Virgilius in het bijhouden van de condities, de zogeheten vijfjaarlijkse conditie-check.
Om al deze wensen, taken en restauratie in goede samenwerking uit te voeren is tijdens ons gesprek de wens uitgesproken dat leden mogen meehelpen en meedenken aan dit restauratie en conservering project. Het meewerken aan en voor de vereniging is een bekend gegeven binnen Virgilius. Ik zou dan ook willen voorstellen dat bij alle te nemen stappen in het proces er een samenwerking zal zijn tussen leden en de restaurator. Zo kan bijvoorbeeld het reinigen van de vervuiling worden gedaan samen met enkele geïnteresseerde leden. Kunnen er enkele werkbezoeken worden ingepland waarbij een lezing van de uitgevoerde restauratiestappen worden toegelicht. En tot slot kan er een lezing worden gegeven wanneer het schilderij weer terug is in Delft. Daarom is het leuk en belangrijk dat het hele proces uitvoerig wordt gedocumenteerd.

Onderdeel van de restauratie zullen zijn:
* De constructie verbeteren: het raamwerk wordt gecontroleerd op houtworm, scheuren en barsten en deze zullen worden hersteld wanneer nodig. De aandacht bij het linnen gaat bij dit schilderij vooral uit naar de slechte opspanning en de deformaties en golvingen. De vele en diverse scheuren, al dan niet gerepareerd aan de achterzijde, moeten verder worden geïnventariseerd en naar de bevindingen worden hersteld.
* Het onderzoeken of het linnen nog sterk genoeg is om de verflaag te dragen. Gezien de klimatologische omstandigheden wordt overwogen om het schilderij te bedoeken. Daarbij wordt een tweede laaglinnen met een lijmlaag toegevoegd.
* Het reinigen: ieder vuil vraagt om een andere benadering. Vooraf is de zuurtegraad gemeten op verschillende lagen. 1) oude verflaag pH 6,5; 2) nieuwe verflaag pH 7,0; 3) vuile spetters pH 5,0; en 4) vuile druipsporen pH 5,0. Door tests uit te voeren is bepaald welke middelen toegepast kunnen worden.
* Het hechten van de verflagen: als eerste is een inventarisatie van het verfverlies en de opstaande verfschollen belangrijk. Dit wordt veroorzaakt door een slechte hechting van de grondering op het linnen als gevolg van verkeerde luchtvochtigheid (lees hoog en wisselend). Welke barsten zijn bewegende barsten en waar dreigt verfverlies.
* De lacunes (= weggevallen verfdelen) selectief aanvullen en retoucheren: de meest belangrijke lacunes dienen te worden aangevuld voordat er een kleur aan kan worden gegeven. Dit vulmiddel wordt een structuur gegeven zodat ze niet zal storen. Ook moeten de retouches die erop worden aangebracht de juiste kleur en glans hebben gelijk de verflaag.
* De lijst opknappen: storende butsen of verfverlies kunnen worden geretoucheerd wanneer de eigenaar dat wenst.
* Het beschermen van de achterzijde: een achterkantbescherming zal zeker de klimaatwisselingen kunnen bufferen. Ook trillingen veroorzaakt door luchtdruk verschil en vervuiling van stof zal hiermee worden verminderd.”